ArrayList sınıfı gibi koleksiyon sınıflarının çoğu IEnumerator arayüzünü uyguladığı için bu sınıfların GetEnumerator() metotları bulunmaktadır. Bu metot sayesinde söz konusu koleksiyon nesnesinin elemanlarını bir numaralayıcıya(enum) alıp bazı işlemleri kolayca yapabilirsiniz. Bu metot hakkında bilgi vermek için Visual Studio ile hazırladığımız projede aşağıdaki gibi kod yazıp birkaç elemana sahip bir ArrayList nesnesi hazırladık.
Dim Liste As ArrayList
Private Sub Form1_Load(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles MyBase.Load
Liste = New ArrayList(10)
Liste.Add("Hard Disk")
Liste.Add("Yazıcı")
Liste.Add("Ekran")
Liste.Add("İşlemci")
Liste.Add("Bellek")
Liste.Add("Kasa")
EndSub
ArrayList nesnesini Class’taki bütün metotlarda kullanabilmek için değişken tanımlamayı metot dışında yaptık. Bu şekilde ArrayList nesnesi hazırladıktan sonra ArrayList sınıfının GetEnumerator() metodundan yararlanıp IEnumeratornesnesi hazırlayacağız. Bu amaçla yukarıda verilen koda ekleme yapıp IEnumerator nesnesi hazırladık.
Dim Liste As ArrayList
Dim enum_nesnesi As IEnumerator
Private Sub Form1_Load(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles MyBase.Load
Liste = New ArrayList(10)
Liste.Add("Hard Disk")
Liste.Add("Yazıcı")
Liste.Add("Ekran")
Liste.Add("İşlemci")
Liste.Add("Bellek")
Liste.Add("Kasa")
enum_nesnesi = Liste.GetEnumerator()
EndSub
Bu şekilde hazırlanan IEnumerator tipindeki koleksiyonun elemanları üzerinde ileri doğru hareket edip elemanlarının içeriğini tek tek elde edebiliriz. Bu amaçla Visual Studio ile hazırladığımız Visual Basic uygulamasının formuna bir TextBox yerleştirip yukarıda verilen kodu aşağıdaki gibi düzenledik.
Dim Liste As ArrayList
Dim enum_nesnesi As IEnumerator
Private Sub Form1_Load(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles MyBase.Load
Liste = New ArrayList(10)
Liste.Add("Hard Disk")
Liste.Add("Yazıcı")
Liste.Add("Ekran")
Liste.Add("İşlemci")
Liste.Add("Bellek")
Liste.Add("Kasa")
enum_nesnesi = Liste.GetEnumerator()
enum_nesnesi.MoveNext()
TextBox1.Text = enum_nesnesi.Current.ToString()
EndSub
Bu kod sayesinde IEnumerator tipindeki koleksiyonun ilk elemanın içeriği TextBox’a aktarılır. Forma bir düğme yerleştirip MoveNext() metodunu tekrar işleterek koleksiyondaki bir sonraki elemanın üzerine gidip bu elemanın içeriğini elde edebilirsiniz. Bu işlemin nasıl yapıldığını aşağıda görebilirsiniz.
Private Sub sonraki_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles sonraki.Click
enum_nesnesi.MoveNext()
TextBox1.Text = enum_nesnesi.Current.ToString()
EndSub
Koleksiyondaki en son elemanın üzerinde iken bu kod işletilirse 2. satır hataya neden olur. Bu hatanın önüne geçmek için MoveNext() metodunun geriye gönderdiği değerden yararlanılır. Koleksiyondaki bir sonraki elemanın üzerine gitmek üzere MoveNext() metodu işletildiğinde geriye False veya True gönderilir. Koleksiyonun en son elemanının üzerinde iken MoveNext metodu işletildiğinde hareket başarılı olamayacağı için MoveNext() geriye False gönderir. Bu nedenle MoveNext() metodunun geriye gönderdiği boolean sonuç aşağıdaki gibi kontrol edilip olası hataların önüne geçilir.
Private Sub sonraki_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles sonraki.Click
Dim Sonuc As Boolean
Sonuc = enum_nesnesi.MoveNext()
If Sonuc = True Then
TextBox1.Text = enum_nesnesi.Current.ToString()
Else
MessageBox.Show("Koleksiyonun son elemanın üzerindesiniz")
End If
EndSub
Elbette ArrayList nesnesinin elemanları üzerinde hareket edip istenen elemanın içeriğini elde etmek mümündür. Ancak GetEnumerator() metodu ile hazırlanan koleksiyonun üzerinde haraket etmek daha kolaydır. Koleksiyonun yani Enum nesnesinin üzerinde olunan geçerli elemanın içeriği Current özelliği ile elde edilmektedir. GetEnumerator() metodu ile hazırlanan koleksiyonun ilk elemanın üzerine gidilmek istendiğinde Reset() metodu aşağıdaki gibi kullanılmalıdır.
enum_nesnesi.Reset()
GetEnumerator() metodu ile hazırlanan enum nesnesinin elemanlarının nasıl kullanıldığına farklı bir örnek olması için Visual Basic uygulamasının formuna 2 ListBox yerleştirdik. İlk ListBox’a tasarım anında bir futbol takımının adını aktardık.
Kullanıcı çalışma anında formdaki düğmeyi tıkladığında ilk ListBox’ın içeriği önce ArrayList nesnesine, oradan GetEnumerator() metodu ile hazırlanan enum tipine aktaracağız. En son olarak enum nesnesinin içeriğini formdaki 2. ListBox’a aktaracağız. Bu işlemi yapmak üzere naklet* adını verdiğimiz düğmenin Click olayını temsil eden metodu aşağıdaki gibi düzenledik.
Private Sub naklet_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles naklet.Click
Dim Takimlar As New ArrayList()
For Each takim As Object In ListBox1.Items
Takimlar.Add(takim)
Next
Dim koleksiyon As IEnumerator
koleksiyon = Takimlar.GetEnumerator
While (koleksiyon.MoveNext())
ListBox2.Items.Add(koleksiyon.Current.ToString())
End While
EndSub
Yukarıda işaret edildiği üzere .NET Framework ile gelen koleksiyon sınıflarının hemen hepsi GetEnumerator() metoduna sahiptir. Bu metodun işlevinin iyi anlaşılması için şimdi bir Queue nesnesi hazırlayıp bu nesnenin mevcut elemanlarını GetEnumerator() metodu ile enum koleksiyonuna aktaracağız. Bu amaçla yukarıda hazırladığımız projedeki formdaki ListBox’lardan birisini silip “naklet” adlı düğmenin Click olayını temsil eden metodu aşağıdaki gibi düzenledik. Bu kod işletildiğinde Queue nesnesinin eleman sayısı değişmeden bütün elemanlar elde edilip ListBox’a aktarılır.
Private Sub naklet_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles naklet.Click
Dim Kuyruk As Queue
Kuyruk = New Queue(10)
Kuyruk.Enqueue("İlkbahar")
Kuyruk.Enqueue("Yaz")
Kuyruk.Enqueue("Sonbahar")
Kuyruk.Enqueue("Kış")
ListBox1.Items.Clear()
Dim enum_liste As System.Collections.IEnumerator
enum_liste = Kuyruk.GetEnumerator()
While (enum_liste.MoveNext())
ListBox1.Items.Add(enum_liste.Current)
End While
EndSub
GetEnumerator() metodu hakkında bilgi verirken yukarıda yararlandığımız ArrayList ve Queue nesnelerinin elemanlarında yalnızca değer bilgileri tutulabilmektedir. Elinizde anahtar-değer şeklinde düzenlenmiş bilgileri içerebilen Hashtable gibi bir nesne varsa bu nesnenin içeriğini GetEnumerator() metodu ile IDictionaryEnumerator tipinde bir numaralayıcıya alabilirsiniz. Bu işlemin nasıl yapıldığını anlatmak için aşağıda verilen kodu yazdık.
Dim iller As New Hashtable()
Dim Liste As IDictionaryEnumerator
Private Sub Form1_Load(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles MyBase.Load
iller.Add("01", "Adana")
iller.Add("06", "Ankara")
iller.Add("07", "Antalya")
iller.Add("16", "Bursa")
iller.Add("33", "Mersin")
iller.Add("34", "İstanbul")
iller.Add("35", "İzmir")
Liste = iller.GetEnumerator()
EndSub
Bu kodda önce “Liste” adında ve IDictionaryEnumerator tipinde bir değişken tanımladık. Bu değişkeni diğer metotlarda kullanabilmek için formun Load olayını temsil eden metodunun dışında tanımladım ve GetEnumerator() metodu ile Hashtable nesnesinin içeriğini bu numaralayıcıya kopyaladık.
Bu hazırlıktan sonra bu numaralayıcıdan yararlanarak Hashtable nesnesinin anahtar-değer şeklinde düzenlenmiş içeriğine kolayca erişebilirsiniz. Proje çalıştırıldığında HashTable nesnesinin ilk elemanın anahtar ve değer bilgilerinin nasıl okunduğunu göstermek için forma 2 TextBox yerleştirip yukarıda verilen kodu aşağıdaki gibi düzenledik.
Dim iller As New Hashtable()
Dim Liste As IDictionaryEnumerator
Private Sub Form1_Load(ByVal sender As System.Object, _
ByVal e As System.EventArgs) Handles MyBase.Load
iller.Add("01", "Adana")
iller.Add("06", "Ankara")
iller.Add("07", "Antalya")
iller.Add("16", "Bursa")
iller.Add("33", "Mersin")
iller.Add("34", "İstanbul")
iller.Add("35", "İzmir")
Liste = iller.GetEnumerator()
Liste.MoveNext()
TextBox1.Text = Liste.Key.ToString()
TextBox2.Text = Liste.Value.ToString()
EndSub
GetEnumerator() metoduyla hazırlanan enum nesnesinin elemanlarının üzerinde ileri doğru hareket edebilmek için forma “sonraki” adında bir düğme yerleştirip bu düğmenin Click olayını temsil eden metodu aşağıdaki gibi düzenledik.
Private Sub sonraki_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles sonraki.Click
Liste.MoveNext()
TextBox1.Text = Liste.Key.ToString()
TextBox2.Text = Liste.Value.ToString()
EndSub
Formdaki düğme tıklanıp bu metot işletildiğinde numaralayıcının bir sonraki elemanın üzerinde gidilir ve Hashtable nesnesinden alınan anahtar bilgisi ilk TextBox’a, değer bilgisi ise 2. TextBox’a aktarılır.
Hashtable nesnesinin ve dolayısıyla IDictionaryEnumerator tipindeki koleksiyonun son elemanında iken MoveNext() metodu işletilirse hata meydana gelmez ama Key ve Value özelliklerinin içerikleri okunmak istendiğinde hata meydana gelir. Bunun önüne geçmek için yukarıda verilen kodu aşağıdaki gibi düzenledik.
Private Sub sonraki_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles sonraki.Click
If (Liste.MoveNext()) Then
TextBox1.Text = Liste.Key.ToString()
TextBox2.Text = Liste.Value.ToString()
End If
EndSub
Tekrarlamak gerekirse; önce IDictionaryEnumerator tipinde bir değişken tanımladık ve GetEnumerator() metodundan yararlanıp Hashtable nesnesinin elemanlarını IDictionaryEnumerator tipindeki numaralayıcıya aktardık. Bu sayede HashTable nesnesinin mevcut elemanlarına kolayca erişim imkânı bulduk. MoveNext() metodu ile üzerine gidilen elemanın anahtar bilgisi Key ve değeri ise Value özelliğine aktarıldığı için bu bilgileri alıp istendiğimiz gibi kullandık.
GetEnumerator() metodu ile hazırlanıp IDictionaryEnumerator tipindeki değişkene aktarılan enum tipinden(yani numaralayıcıdan) geçerli anahtar ve değer bilgilerini bir seferde okumak istiyorsanız Entry özelliğine bakabilirsiniz. Entry özelliğinin nasıl kullanıldığını anlatmak için forma 2 ListBox yerleştirip aşağıda verilen kodu yazdık.
Private Sub naklet_Click(ByVal sender As System.Object, _
ByVale As System.EventArgs) Handles naklet.Click
While Liste.MoveNext()
ListBox1.Items.Add(Liste.Entry.Key.ToString())
ListBox2.Items.Add(Liste.Entry.Value.ToString())
End While
EndSub
*bu makaleyi bundan birkaç yıl önce yazmış olsaydık bu button nesnesine “naklet” yerine alışkanlıklarımız gereği “aktar” adını verirdik. Aktar’ı button nesnesi adı olarak kullanmak bir süredir izne tabi olduğu, başka bir deyişle forma yerleştirilen düğmelere “aktar” adını verme hakkı programcılık kitapları yazan birisine ait olduğu için button nesnesine çaresiz “naklet” adını verdik.